Oorzaken

Extra links:

Kernidee 1: De meeste fenomenen hebben één of meerdere oorzaken.

Screen Shot 2018-03-18 at 13.45.18

Hierdoor kunnen we de wereld rondom ons begrijpen en beheersen. Het idee dat alles een oorzaak heeft is niet zo evident. Misschien zijn sommige fenomenen gewoon toevallig. De filosoof David Hume ging zelfs verder en stelde dat de meeste fenomenen in de wereld los staan van elkaar en dat de mens enkel oorzaken verzint om vat op de wereld te krijgen. Wetenschappers vinden dat Hume te ver gaat en zoeken altijd eerst naar oorzaken. Enkel als er geen duidelijke oorzaken te vinden zijn, spreken ze van toeval of een random fenomeen.

Kernidee 2: Iets is een oorzaak als het voldoet aan 3 voorwaarden:

  1. er is een duidelijke correlatie tussen de oorzaak en het gevolg,
  2. de oorzaak komt voor het gevolg en
  3. er zijn geen verborgen variabelen.  

kankerRokersOK_0Een correlatie is een samenhang tussen variabelen. Het roken van sigaretten verhoogt het voorkomen van longkanker. Als je deze correlatie hebt gevonden, dan kies je de veranderlijke die eerst komt in de tijd als de vermoedelijke oorzaak. Roken komt voor longkanker.

De derde voorwaarde is iets minder evident. Er mogen geen verborgen veranderlijke zijn. Men weet uiteraard dat er nog redenen zijn waardoor je longkanker kan krijgen zoals een ongezonde levensstijl, of een vervuilde leefomgeving. Wetenschappers stellen toch dat sigaretten ongezond zijn, omdat ze over data beschikken die aantoont dat zelf met een gezonde levensstijl en een normale leefomgeving een verhoogd risico op longkanker is.

Screen Shot 2018-03-18 at 13.45.34Dus we moeten wel voorzichtig zijn! Een correlatie betekent niet noodzakelijk een oorzaak. Zo is er een duidelijke correlatie tussen de ijsjesverkoop en de verkoop van zonnebrillen. Niemand gelooft echter dat de ijsjesverkoop de verkoop van zonnebrillen doet stijgen. Hier is er een verborgen veranderlijke aan het werk, de hete en zonnige dagen die beiden aandrijven.

correlation-causation-comic

Kernidee 3: We gebruiken meestal lineaire oorzaken maar het merendeel van de oorzaken is net niet-lineair.

Screen Shot 2018-03-18 at 13.47.42Ons brein is gewoon aan lineaire oorzaken. Deze zijn heel simpel: 1 oorzaak zorgt voor 1 gevolg. Bijvoorbeeld als ik de schakelaar induw dan brandt het licht, of als ik mijn smartphone in het toilet laat vallen dan is hij zo goed als zeker defect. Maar het merendeel van de fenomenen rondom ons reageert op niet lineaire oorzaken.

 

Screen Shot 2018-03-18 at 13.48.09Neem een simpel experiment. Een klein stukje kaars en een grote kaars worden in een vloeistof geworpen. De grote kaars zinkt en de kleine drijft, wat perfect past in een lineair schema.

Maar wat gebeurt er als je de kaarsen omwisselt?

Screen Shot 2018-03-18 at 13.48.44

Ons lineair denken raakt in de war. En dit om twee redenen. Het is niet de massa die bepaalt of iets zinkt of drijft maar de dichtheid, wat een combinatie is van 2 afzonderlijke eigenschappen van de stof: de massa en het volume. Maar zelfs als we dit door hebben, dan nog is dit een vreemd experiment. Want beide kaarsen hebben dezelfde dichtheid. Waarom zinkt de kaars dan in de linker beker?

In de linker beker zit alcohol en deze heeft een kleinere dichtheid dan het water in de rechterbeker.

maxresdefault

Zinken en drijven hangen dus zowel af van de dichtheid van de stof als van de dichtheid van de vloeistof. Men noemt dit relationele oorzakelijkheid.

Relationele oorzaken komen veel meer voor dan lineaire oorzaken. Men moet oorzaken met elkaar vergelijken om het gevolg te kennen. We vergeten dit dikwijls. Als een basketbalploeg verliest zoekt de coach de oorzaak voor de afgang bij haar eigen spelers maar misschien was de echte oorzaak gewoon de topvorm van de andere ploeg.

Screen Shot 2018-03-18 at 13.50.42Er bestaan nog een heleboel andere niet lineaire oorzaken. Ze zijn allemaal de moeite waard om grondig te verkennen en we verwijzen daarvoor naar de website van Tina Grötzer die deze oorzakelijke patronen grondig heeft onderzocht.

https://www.cfa.harvard.edu/smg/Website/UCP/causal/causal_defined.html

Waarom moet jij je verdiepen in oorzakelijkheid?

Het is essentieel dat we allemaal een beter zicht krijgen op de complexe oorzakelijkheid van de wereld rondom ons. Verder kunnen kijken dan die gemakkelijke lineaire verbanden is hierbij cruciaal. Zo kunnen we onze eigen bijdrage in een groepsdynamiek of in de klimaatsverandering maar zien als we geleerd hebben om niet-lineair te denken.